Wpływ probiotyków na poprawę samopoczucia

W ostatnich latach medycyna coraz częściej zwraca uwagę na wpływ mikroflory jelitowej w kontekście zdrowia. Oczywiście bierze się pod uwagę nie tylko samo trawienie, ale i układ nerwowy oraz psychikę. Badania pokazują, że bakterie jelitowe odgrywają ważną rolę, jeśli chodzi o nasz nastrój. Teraz jasno widać powiązania i dzięki temu też, chętniej się o to dba. To, czy jesteśmy zestresowani, zdenerwowani, będzie odbijało się na zdrowiu. Bez dwóch zdań przekonamy się o tym, kiedy tylko będziemy „pielęgnować” w sobie owe emocje i stres. 

Kiedy robiono eksperymenty na zwierzętach, okazało się, że określone szczepy probiotyków mają wpływ na ich zachowanie. Tak narodziła się hipoteza o tzw. osi jelitowo-mózgowej. Lekarze zaczęli mocno interesować się tym tematem. Podczas badań klinicznych uznano, że suplementacja probiotykami pomaga pod kątem regulacji emocji, zmniejszenia lęków, a nawet depresji. Co więcej, zauważono znaczące różnice w składzie mikroflory jelitowej u osób cierpiących na depresję w porównaniu do zdrowych. Badań nigdy dość, dlatego jest to ciągle aktualny temat. Chęć coraz lepszego poznawania naszego organizmu jest ogromna, a to da nam wiedzę, jak o niego dbać. Im więcej będziemy wiedzieć, tym łatwiej będzie nam się leczyć i znajdować lekarstwa na różne choroby. Dzięki temu wiemy, że dbając o równowagę mikroflory jelitowej, wspieramy nasze zdrowie psychiczne [1].

Probiotyki czy placebo?

Oto jest pytanie. Zacznijmy jednak od definicji. Według definicji FAO/WHO z 2002 roku, probiotyki to żywe mikroorganizmy, które, podawane w odpowiednich ilościach, przynoszą korzyści zdrowotne gospodarzowi, a więc nam. Coraz częściej jednak wskazuje się, że dobre samopoczucie mogą wywoływać nie tylko żywe bakterie, ale też martwe mikroorganizmy lub ich materiał genetyczny. Z tego względu nie tylko żywe mikroorganizmy, ale także inne formy ich obecności mogą pozytywnie wpływać na nasze zdrowie. To skłania naukowców do przemyśleń nad dotychczasową definicją probiotyków. Jak widać im bardziej poznajemy tajniki medycyny tym więcej pytajników. Natomiast dzięki temu możemy jeszcze bardziej poznawać ten wyjątkowy świat naszego organizmu.

Prebiotyki z kolei to składniki pożywienia, które nie ulegają trawieniu przez ludzki organizm. Służą one, jako pożywka dla korzystnych bakterii obecnych w naszych jelitach, zwiększając ich ilość i aktywność. To sprzyja zachowaniu równowagi mikroflory jelitowej [2]. 

Niestety, medycyna nie jest tak oczywista. Nie poznaliśmy w pełni, jak działają probiotyki. Wszystko dopiero przed nami, a raczej lekarzami zainteresowanymi tym ciekawym tematem. Pomimo tego przyjmuje się, że wpływają na nas na dwóch głównych poziomach. 

Po pierwsze, działają na poziomie immunologicznym – stymulują układ odpornościowy, w tym rozwój tkanki limfoidalnej związanej z jelitami. Ta z kolei odpowiada za produkcję komórek odpornościowych. Tak, to dzięki nim możemy być odporni na choroby. Po drugie, działają na poziomie nieimmunologicznym – hamują rozwój patogennych drobnoustrojów. Dzięki temu zachowujemy równowagę mikrobiomu jelitowego i chronimy się przed infekcjami. Probiotyki mogą więc odgrywać bardzo ważną rolę w poprawie zdrowia jelit. Działają na układ odpornościowy i zapobiegają rozwojowi szkodliwych mikroorganizmów [3].

Zastosowanie probiotyków w medycynie

Dlaczego powinniśmy dbać o równowagę mikroflory jelitowej? To naprawdę ważny temat i warto się tym zainteresować. Jeśli go zaniedbamy, mogą pojawić się poważne konsekwencje, których nie zawsze będzie dało się odwrócić. Chodzi o ostre infekcje, alergie, schorzenia autoimmunologiczne, choroby przewlekłe i stany zapalne. Jest wiele metod, jak można temu zapobiec, a jedną z nich jest terapia probiotyczna.

• Biegunki

Biegunki infekcyjne to poważny temat. Dla wielu osób na pewno też wstydliwy. Szczególnie niebezpieczne są te wywołane przez rotawirusy. Badania pokazują, że probiotyki mogą skracać czas trwania choroby. Dodatkowo zmniejszają jej nasilenie. To i tak dużo przez co staje się mniej uciążliwa. Jest to o tyle skuteczne, że stanowi duże wsparcie w terapii nawadniającej, a w tym przypadku jest to niezbędny element. 

Biegunka poantybiotykowa pojawia się u wielu osób leczonych antybiotykami i jest jednym z nieprzyjemnych skutków ubocznych. Niektóre analizy wskazują na obiecujące działanie szczepów takich jak Lactobacillus GG i Saccharomyces boulardii w zmniejszaniu ryzyka pojawienia się tej dolegliwości.

Biegunka podróżnych, spowodowana kontaktem z nowymi patogenami, również może być ograniczona dzięki stosowaniu probiotyków. Potrzeba jednak dalszych badań, aby określić optymalne szczepy i dawki. 

Probiotyki, oprócz działania na poziomie fizycznym, poprawiają także samopoczucie pacjentów z biegunką infekcyjną. Jeśli będziemy wspomagać się w przywróceniu równowagi mikroflory jelitowej, złagodzimy objawy takie jak wzdęcia, ból brzucha czy uczucie zmęczenia, które często towarzyszą biegunkom. To bardzo nieprzyjemne dlatego warto robić wszystko, co pomoże choć trochę uniknąć takich skutków. Poprawa funkcji jelit może również pozytywnie wpływać na nastrój, zmniejszając przy tym stres związany z dolegliwościami i skracając czas dojścia do siebie [4].

• Choroby zapalne jelit

Jeszcze na wiele chorób nie znamy przyczyny. To jednak kwestia czasu. Medycyna kryje wiele tajemnic, ale jej potencjał jest ogromny i z pewnością w przyszłości poznamy ją zdecydowanie lepiej. W przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna jest podobnie. Dalej nie do końca wiadomo, z czego ona się bierze. To choroba, która dotyczy zapalenia jelit, a jej rozwój najprawdopodobniej związany jest z zaburzeniami mikroflory i nieprawidłową reakcją układu immunologicznego.

Lekarze postanowili przeprowadzić kolejne eksperymenty. Stwierdzono, że w leczeniu nie ma znaczącej przewagi nad placebo. Podobne wyniki pojawiły się w analizach dotyczących wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, choć trzeba przyznać, że niektóre badania wskazują na skuteczność Escherichia coli Nissle (specjalnego szczepu bakterii stosowanego jako probiotyk) w osiągnięciu remisji. Jeśli chodzi o martwicze zapalenie jelit, które dotyczy wcześniaków, wykazano, że probiotyki mogą zmniejszać ryzyko zachorowań, a nawet śmiertelności. Jednak, tak jak już wspomniałam – temat do ciągłej weryfikacji. To z pewnością podstawa, żeby być otwartym na zmiany w leczeniu [5].

• Zaparcia czynnościowe i zespół jelita drażliwego

Zaparcia, a szczególnie u dzieci i osób starszych, nie pokazują bezpośrednich plusów stosowania probiotyków. Pojawiają się pewne wskazania, ale nie są one tak zadowalające, jak byśmy chcieli. Niestety, nie jest to takie proste. Z kolei w przypadku zespołu jelita drażliwego probiotyki mogą być pomocne. Dzięki nim można złagodzić ból brzucha i nieregularne wypróżnienia. To już bardzo dużo. Mimo tego, testowanie różnych szczepów oraz dawek jest konieczne. Dobra wiadomość jest taka, że niektóre osoby odczuwają ulgę w przypadku wzdęć i uczucia ciężkości, co znacząco poprawia komfort życia [6]. Wiadomo, każda dolegliwość jest męcząca, a kiedy choć trochę możemy sobie pomóc, człowiek to bardzo docenia. Tak, wtedy szczególnie zaczyna się doceniać zdrowie.

• Nietolerancja laktozy

Coraz częściej słyszy się o problemach z tolerancją laktozy, tudzież właśnie jej nietolerancją. Niektóre szczepy probiotyków, takie jak Lactobacillus i Bifidobacterium, ułatwiają trawienie laktozy. W jaki sposób? Produkują enzym laktazę – to zostało potwierdzone przez wielu badaczy. Dzięki temu osoby z nietolerancją laktozy mogą odczuwać poprawę w trawieniu produktów mlecznych. Niestety, nie wszystkie probiotyki się w to wliczają, a ich skuteczność różni się w zależności od szczepu i indywidualnych potrzeb pacjenta [7].

• Alergia i nadwrażliwość pokarmowa

Alergia też jest trudnym tematem, bo bardzo wiele osób się z tym zmaga. Najgorsze jest to, że coraz więcej ludzi ma z tym problem… Może to dotyczyć aż 30% społeczeństwa, co jest naprawdę dużą liczbą! Objawy alergii różnią się w zależności od wieku. U niemowląt najczęściej pojawiają się wysypki atopowe, problemy trawienne i świszczący oddech. U starszych dzieci dominują astma oraz alergiczny nieżyt nosa. Alergie pokarmowe wynikają z nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego na konkretne produkty. Trzeba być bardzo uważnym. Wiedzą to ci, których już raz to dotknęło.

Probiotyki mogą wpływać na zmniejszenie reakcji alergicznych. Modyfikują antygeny, poprawiają szczelność bariery jelitowej i wykazują działanie przeciwzapalne. Dodatkowo, probiotyki mogą zmniejszyć ryzyko infekcji u pacjentów po operacjach [8].

Zakończenie

Podsumowując, odpowiednia dieta bogata w prebiotyki nie tylko wspomaga zdrowie jelit, ale też może korzystnie wpływać na nasze samopoczucie psychiczne. Jest coraz więcej wskazań na istnienie silnego połączenia między mikroflorą jelitową, a funkcjonowaniem mózgu. To otwiera nowe możliwości w profilaktyce i terapii zaburzeń nastroju. Dbajmy o mikroflorę jelitową! Tego nie można zaniedbać, bo wspiera produkcję neuroprzekaźników, takich jak serotonina. Ona właśnie ma kluczowe znaczenie dla naszego dobrostanu psychicznego. Jedno wiąże się z drugim. Możliwe, że w przyszłości odpowiednie nawyki żywieniowe staną się nieodłącznym elementem leczenia lęku czy depresji.

Czy to oznacza, że kluczem do lepszego zdrowia psychicznego jest… dbanie o jelita? Mówią, że to drugi mózg, więc z pewnością coś w tym jest. 

Natalia Tatarczuch
Socjolog&Coach

Zapraszamy także do przeczytania innych artykułów:

• Jak oczyścić wątrobę domowymi sposobami?
• Przywra trzustkowa i jelitowa – leczenie naturalne
• Domowe sposoby na ból gardła – co naprawdę działa?

Przypisy

1. A. Hermann, Zastosowanie suplementacji probiotykami w profilaktyce i leczeniu zaburzeń depresyjnych i lękowych – przegląd dotychczasowych badań, Psychiatr. Pol. 2019, 53(2), s. 459-473.
2. Joint FAO/WHO Working Group. Guidelines for the evaluation of probiotics in food: report of a joint FAO/WHO working group on drafting guidelines for the evaluation of probiotics in food. London, ON, Canada, 2002.
3. World Gastroenterology Organization Practice Guideline, Probiotics and prebiotics, 2008.
4. The World Health Organization (WHO), http://www.who.int
5. V. E. Rolfe, P. J. Fortun, C. J. Hawkey, Probiotics for maintenance of remission in Crohn’s disease, Cochrane Database Syst Rev. 2006.
6. A. Chmielewska, H. Szajewska, Systematic review of randomised controlled trials: Probiotics for functional constipation, World Gastroenterol 2010, 16, s. 69-75.
7. K. Harish, T. Varghese, Probiotics in humans – evidence based review, Calicut Medical Journal 2006; 4: e3.
8. H. A. Sampson, Update on food allergy, Allergy Clin Immunol. 2004, 113, s. 805-819.