Gdzie wyrzucać tekstylia od 2025 roku?

Początek 2025 roku to moment, kiedy na mocy przepisów Unii Europejskiej zaczęła obowiązywać selektywna zbiórka odpadów tekstylnych – odzieży, obuwia i tkanin. Za jej organizację odpowiadają urzędy gminne, które zobligowane zostały do zapewnienia mieszkańcom dostępu do Punktów Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych (PSZOK). Na terenie każdej gminy musiał powstać minimum jeden  tego typu punkt, by właśnie tam trafiały rzeczy, które można recyklingować i przywrócić do użytku.

Wymóg przyjmowania przez gminy odpadów tekstylnych – niezbędne minimum stanowi zapewnienie PSZOK – wszedł w życie w styczniu 2025 roku. Nie oznacza to jednak, że w naszych domach muszą się pojawić dodatkowe pojemniki na odzież. W tym wypadku wystarczy, jeśli zamiast wyrzucać będziemy zbierać tekstylia oddzielnie, a następnie przekazywać je do wyznaczonych przez samorząd punktów zbiórki.

Odpowiedzią Ministerstwa Klimatu i Środowiska na nowe zasady było stworzenie katalogu dobrych praktyk, czyli zestawu wskazówek, zgodnie z którymi gminy mogą efektywnie organizować zbiórkę tekstyliów i ubrań.

Zajmujący się odzieżą i materiałami eksperci podkreślają, że istnieje niejedna metoda na to, by nadać ciuchom nowe życie – warunkiem podstawowym jest jednak jej selektywne zbieranie. Co zasmucające, obecnie większość zużytych ubrań i tkanin wciąż ląduje na składowiskach, gdzie stają się poważnym obciążeniem dla środowiska naturalnego.

Dane są wymowne:

• przeciętny mieszkaniec Europy kupuje rocznie około 26 kg odzieży;
• na jedną osobę przypada w ciągu jednego roku średnio 11 kg odpadów tekstylnych.

 

Tekstylia a problem odpadów w Polsce

Niewielu z nas ma świadomość faktu, jak ogromne obciążenie dla środowiska naturalnego stanowi branża tekstylna. Jak wynika z danych Parlamentu Europejskiego, statystyczna Europejka czy Europejczyk kupuje rocznie około 26 kilogramów ubrań. Z kolei na podstawie wyników badań Wspólnego Centrum Badawczego (JRC) stwierdzono, że w 2019 roku łączny wolumen odpadów włókienniczych – z odzieżą, obuwiem, tekstyliami domowymi, technicznymi wyrobami włókienniczymi, jak i odpadami przedkonsumenckimi i poprzemysłowymi w swoim składzie – osiągnął 12,6 mln ton. Z tej liczby aż 5,2 mln ton stanowiły odpady odzieżowe i obuwnicze, co daje średnio 11 kilogramów na jednego mieszkańca UE w ciągu roku.

Jeśli chodzi o pokonsumenckie odpady włókiennicze, to zgodnie ze wspomnianymi wyżej badaniami aktualnie nawet 78% z nich nie zbiera się w sposób selektywny. Dotyczy to takich zużytych tekstyliów jak:

• odzież;
• obuwie;
• przeznaczone do użytku w gospodarstwie domowym wyroby włókiennicze;
• techniczne wyroby włókiennicze.

W praktyce oznacza to, że większość ww. rzeczy wyrzucanych jest do pojemników na zmieszane odpady komunalne, które są następnie palone lub składowane. Proces ten nie tylko niszczy surowce, które z powodzeniem mogłyby zostać ponownie wykorzystane, ale także przyczynia się do degradacji środowiska. Z tą wysoce problematyczną kwestią borykają się zarówno kraje Unii Europejskiej, jak i państwa trzecie. Jej konsekwencjami są m.in.:

• nadmierna emisja gazów cieplarnianych;
• wysoki poziom zużycia wody;
• duże zanieczyszczenie gleb.

Jeżeli nie zmienimy sposobu, w jaki postępujemy z odpadami włókienniczymi, nie zmniejszy się negatywny wpływ przemysłu tekstylnego na środowisko. Sektor ten w dalszym ciągu generował będzie nadmierne ilości dwutlenku węgla, zużywał cenne zasoby naturalne i zatruwał wody.

Zużyta odzież zamiast trafić do recyklingu kończy często na wysypiskach albo jest wyrzucana w przypadkowych miejscach, takich jak lasy. Rozwiązanie tego problemu wymaga podejścia do niego dwutorowo: konieczne są zarówno świadome wybory konsumenckie, jak i wprowadzenie odpowiednich regulacji prawnych.

 

Nowe zasady segregacji śmieci – obowiązek gmin

Na mocy przepisów przyjętych w 2019 roku każda gmina zobowiązała się prowadzić od 1. stycznia 2025 r. selektywną zbiórkę odpadów tekstylnych. Samorządy musiały w tym celu zoganizować co najmniej jeden Punkt Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych, czyli PSZOK. Od tego czasu mieszkańcy mogą oddawać tu niepotrzebne, zużyte już ubrania, buty czy materiały.

Resort klimatu i środowiska podkreśla jednak, że sam obowiązek prawny to za mało – potrzebne są również nowe inicjatywy i wprowadzenie tzw. dobrych praktyk, które poprawią system gospodarowania odpadami. Dla celów zmniejszenia ilości wytwarzanych odpadów aktywne działania gmin mają kluczowe znaczenie. Jest to też niezbędne dla osiągnięcia takich celów, jak wzrost poziomu recyklingu i wydłużenie cyklu życia surowców.

 

 

Przykłady sprawdzonych rozwiązań

Przykłady rozwiązań, które z powodzeniem funkcjonują już w wielu miejscach w Polsce i na świecie, to m.in.:

1. Zbiórki door-to-door (od drzwi do drzwi) – ustalenie terminów, kiedy mieszkańcy gminy mają możliwość wystawienia przed swoje domy worków z tekstyliami.
2. Kontenery w przestrzeni publicznej – ustawianie specjalnych, przeznaczonych na wyroby włókiennicze pojemników w łatwo dostępnych lokalizacjach, np. przy placówkach szkolnych, centrach handlowych czy na osiedlowych placach.
3. Gminne butiki cyrkularne – kreowanie miejsc, w których można wymieniać używaną odzież. Sprzyja to ponownemu jej wykorzystaniu, daje ubraniom tzw. drugie życie, a tym samym zmniejsza ilość odpadów.
4. Giełdy wymiany ubrań i obuwia – organizowanie cyklicznych wydarzeń lokalnych, podczas których mieszkańcy mogą wymieniać się między sobą używanymi rzeczami. Tego typu inicjatywa również ogranicza odpady, a do tego buduje więzi społeczne.
5. Wspieranie akcji charytatywnych – przekazywanie używanych ubrań potrzebującym w drodze współpracy z organizacjami społecznymi, które przeprowadzają na ich rzecz zbiórki.
6. Nowoczesny recykling – kooperacja z przedsiębiorstwami zajmującymi się przetwórstwem tekstyliów na inne wyroby (produkty w rodzaju materiałów do izolacji czy np. legowisk dla zwierząt).
7. Edukacja i kampanie informacyjne – działania edukacyjne, których celem jest uświadamianie mieszkańców, jak ważna jest segregacja, a jednocześnie inspirowanie ich do podejmowania świadomych decyzji zakupowych.

Tego typu inicjatywy pokazują, że odpowiednie zarządzanie tekstyliami nie tylko zmniejsza ilość generowanych odpadów, ale też wspiera ideę gospodarki obiegu zamkniętego. Ich dodatkowy plus stanowi kształtowanie proekologicznych postaw w lokalnych społecznościach.

 

Co to są tekstylia? Co obejmuje selektywna zbiórka?

Do odpadów tekstylnych, które należy oddawać w ramach selektywnej zbiórki, zalicza się szeroki wachlarz przedmiotów codziennego użytku. To nie tylko używana odzież i obuwie, lecz także wyroby włókiennicze używane w gospodarstwach domowych, takie jak:

• pościel;
• koce;
• ręczniki;
• firany i zasłony;
• obrusy.

W tej grupie znajdują się również elementy garderoby – od bielizny i skarpetek, po czapki, szaliki i rękawiczki.

W kategorii tej mieszczą się także paski, portfele, torebki, plecaki, galanteria skórzana, dywany oraz pluszowe maskotki. Wszystkie te rzeczy, jeśli nie są nam już potrzebne lub nie nadają się do użytku, powinny trafiać do Punktów Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych, a nie do zwykłego kosza na odpady zmieszane.

 

Segregacja odzieży wstępem do nadania im drugiego życia

Coraz więcej przedsiębiorstw i organizacji wdraża nowoczesne praktyki i technologie, za cel biorąc recykling tekstyliów. Przykładem może być ponowne wykorzystanie surowców – w rodzaju bawełny, wełny lub poliestru – do wytworzenia z nich nowych materiałów lub produktów. Funkcjonują ponadto firmy, w których klienci mogą oddać używaną odzież. Jest ona w nich następnie odnawiana lub – alternatywnie – przerabiana w inne, nowe wyroby i oferowana po niższej cenie.

Kluczowym elementem ograniczania ilości odpadów tekstylnych jest jednak świadome podejście do zakupów. Godną polecenia praktyką jest z pewnością zwracanie uwagi na trwałość i jakość wybieranych rzeczy, a także celowe nabywanie tych, które powstały z materiałów pochodzących z recyklingu. Propagowanie minimalizmu i kupowanie jedynie tego, czego naprawdę potrzebujemy, również ma ogromne znaczenie. Warto być na to czujnym, zwłaszcza w dzisiejszych czasach, kiedy centra handlowe wprost opływają w wątpliwej jakości obuwie i odzież, a trendy zmieniają się z sezonu na sezon.

Co istotne, niezależnie od wzrastającego zainteresowania recykling wyrobów włókienniczych mierzy się z pewnymi przeszkodami. Należy do nich m.in. duże zróżnicowanie jeśli chodzi o tkaniny, z których powstaje odzież. Jest to sporym utrudnieniem w kontekście ich późniejszego przetwarzania. Co więcej, niektóre ze stosowanych technologii recyklingu również generują odpady wymagające dalszej obróbki. Dlatego tak ważna jest odpowiednia selekcja tekstyliów już na etapie ich zbiórki.

W tym miejscu warto wspomnieć o pojęciu, jakim jest Rozszerzona Odpowiedzialność Producencka. Na poziomie Unii Europejskiej przygotowywane są dotyczące tego aspektu przepisy. Zakładają one odpowiedzialność wytwórców tekstyliów za swoje wyroby i to przez cały cykl ich istnienia – od wytworzenia, aż po etap, gdy staną się odpadem.

 

 

Nowe zasady = nowe pojemniki w domach?

Wejście w życie przepisów o selektywnej zbiórce odpadów tekstylnych nie musi wiązać się z obowiązkowym zaopatrywaniem się w dodatkowe worki lub pojemniki przez każde gospodarstwo domowe. To, w jaki sposób gmina wywiąże się ze swojego zobowiązania, zależy od jej suwerennej decyzji. Jak wspomniano powyżej, niezbędnym minimum, jakie każdy samorząd musi zapewnić, jest przyjmowanie używanej odzieży i innych wyrobów włókienniczych w PSZOKach, czyli Punktach Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych.

Gmina może również wprowadzić dodatkowe rozwiązania, takie jak:

• ustawione w miejscach publicznych specjalne kontenery;
• organizowane w wyznaczonych terminach tzw. zbiórki mobilne.

Chcąc dowiedzieć się, jakie sposoby selekcji obowiązują w naszej gminie, najlepiej sprawdźmy informacje na stronie internetowej urzędu lub skontaktujmy się bezpośrednio z jego pracownikami. Szczegóły dotyczące zasad segregacji odpadów znajdziemy również w lokalnym Regulaminie utrzymania czystości i porządku.

 

Gdzie wyrzucić tekstylia – kolor pojemnika

Obowiązujące regulacje prawne nie wskazują jednolitego koloru pojemników przeznaczonych na odpady tekstylne, jaki miałby być stosowany na skalę całego kraju. W przypadku, gdy w gminie zapada decyzja o wprowadzeniu takiego rozwiązania, musi ona jednak zadbać o to, aby barwa kontenera różniła się od obecnie obowiązujących. Chodzi tu o kolory przypisane innym frakcjom, o których mówi rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 10 maja 2021 r. w sprawie sposobu selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów. Ostateczny wybór barwy zależy więc od decyzji samorządu i może być inny w poszczególnych gminach.

Pytanie, jakie jeszcze mogą sobie stawiać niektórzy z nas brzmi: co, jeśli PSZOK jest daleko? W praktyce może to wyglądać tak, że nie każdy mieszkaniec ma możliwość łatwego dotarcia do Punktu Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych. Dlatego gminy powinny proponować swoim mieszkańcom dodatkowe formy zbiórki, takie jak:

• przeznaczone specjalnie na tekstylia kontenery stojące w ogólnodostępnych miejscach, np. na osiedlach mieszkaniowych, przy centrach handlowych czy obiektach sakralnych;
• organizowane w wyznaczone dni zbiórki mobilne, kiedy odpady tekstylne odbierane są od nas bezpośrednio sprzed miejsca zamieszkania;</li>
• współpraca z organizacjami non-profit, które w ramach zbiórek charytatywnych przyjmują używaną odzież i inne t
• ekstylia z rąk ofiarodawców.

Tego typu inicjatywy czynią selektywną zbiórkę odpadów tekstylnych szerzej dostępną, dzięki czemu mieszkańcom łatwiej jest do niej przystąpić i tym samym przyczynić się do ochrony środowiska.

 

Kontenery na odzież dla potrzebujących

Stawiane z inicjatywy organizacji charytatywnych pojemniki, do których trafia używana, ale wciąż nadająca się do noszenia odzież, nie znikną z naszych ulic. Wręcz przeciwnie: będą niezmiennie funkcjonować, pełniąc przy tym swoją ważną funkcję. Dzięki nim nie tylko obniżamy ilość generowanych odpadów, ale też dajemy ubraniom drugie życie oraz wspieramy ideę gospodarki obiegu zamkniętego.

Oddając rzeczy do takich pojemników, zadbajmy jednak o to, by były one czyste i w dobrym stanie – tylko wtedy mogą bowiem zostać ponownie wykorzystane.

 

Podsumowanie 

Segregacja tekstyliów to nie tylko nowy obowiązek, ale przede wszystkim szansa na ograniczenie ilości wytwarzanych odpadów, ochronę środowiska i nadanie ubraniom drugiego życia. Oddając je we właściwe miejsca, każdy z nas ma realny wpływ na zmniejszenie poziomu zanieczyszczeń i wsparcie gospodarki o obiegu zamkniętym.

 

Zapraszamy także do przeczytania podobnych tematycznie artykułów:

• Nakrętki do napojów w nowych przepisach unijnych
• Butik Cyrkularny – czym jest i jak działa ?
• Sklepowe pułapki

 

 

Źródło

1. https://www.gov.pl/web/klimat/tekstylia [dostęp: 09.09.2025]