System kaucyjny w Polsce – czym jest, od kiedy działa i jak funkcjonuje

System kaucyjny jest rozwiązaniem, które zachęca do recyklingu i ponownego użycia opakowań – plastikowych, szklanych i puszek. W Polsce funkcjonuje od października 2025 roku. Od 1. dnia tego miesiąca w sklepach pojawiła się możliwość zakupu napojów w opakowaniach objętych kaucją – na etykietach takich produktów znajduje się wyraźne oznaczenie wraz z informacją o wysokości opłaty kaucyjnej.

Warto wiedzieć, że w wielu państwach butelki szklane wielokrotnego użytku krążą w obiegu nawet kilkanaście razy. Z całą pewnością jest to więc mechanizm przynoszący korzyści zarówno środowisku, jak i nam, konsumentom.

Jeśli chodzi o systemy kaucyjne, są one stosowane już przez około 180 milionów mieszkańców Europy, co stanowi więcej niż jedną czwartą populacji tego kontynentu.

 

Od kiedy działa system kaucyjny w Polsce

System kaucyjny w Polsce zaczął obowiązywać od 1. października 2025 roku. Za nowelizacją ustawy kaucyjnej poszły konkretne zmiany – miały one za zadanie doprecyzować przepisy dotyczące:

• wydawania
• cofania
• zmiany

zezwoleń na prowadzenie systemu kaucji.

W nowych przepisach wzięto pod uwagę również postulaty branży, które dotyczyły m.in. takich aspektów jak:

• podążanie kaucji za opakowaniem w całym łańcuchu sprzedaży;
• wyłączenie z mechanizmu kaucji opakowań po produktach mlecznych;
• wprowadzenie jednolitego systemu oznakowania opakowań.

 

Zasady funkcjonowania systemu kaucyjnego

1. Pobieranie kaucji przy zakupie

Kupując napój w opakowaniu z oznaczeniem systemu kaucyjnego, klient zapłaci dodatkowo kaucję. Co istotne, jej kwota zostanie doliczona do ceny napoju dopiero w momencie zapłaty, przy kasie.

2. Pobieranie kaucji przez sklepy

Obowiązek pobierania kaucji spoczywa na każdym punkcie handlowym, bez względu na jego wielkość, jeżeli sprzedaje się w nim napoje w opakowaniach objętych systemem. Warto podkreślić, że profil działalności sklepu nie gra tu żadnej roli – liczy się wyłącznie to, czy oferuje produkty z systemu kaucyjnego.

3. Oznakowanie opakowań

Opakowania w systemie są specjalnie oznaczone – służy do tego logotyp systemu kaucyjnego. Pamiętajmy więc, że kaucja nie zostanie zwrócona za opakowanie, które takiego oznaczenia nie posiada.

4. Zwrot kaucji

Kaucję możemy odzyskać, zwracając puste opakowanie. Co ważne, do zwrotu nie jest potrzebny paragon – wystarczy samo opakowanie z odpowiednim logotypem.

5. Punkty zwrotu opakowań

Puste butelki i puszki możemy zwracać w dowolnym punkcie odbioru. Jednostki handlowe o powierzchni powyżej 200 m² mają obowiązek przyjmować takie opakowania, natomiast mniejsze placówki mogą przystąpić do systemu dobrowolnie. Uwaga: przed zwrotem opakowań nie należy ich zgniatać.

6. Punkty odbioru w gminach

Każda gmina musi posiadać co najmniej jeden stacjonarny punkt, w którym przyjmowane będą puste opakowania i odpady objęte systemem kaucyjnym.
Specjalne miejsca zbiórki mogą być tworzone również poza sklepami, np. w osobnych lokalizacjach.

 

Korzyści płynące z wprowadzenia systemu kaucyjnego

Wprowadzenie systemu kaucyjnego ma przynieść wiele pozytywnych efektów, zarówno dla środowiska, jak i społeczeństwa. Do najważniejszych korzyści można zaliczyć następujące:

• ograniczenie zanieczyszczenia środowiska odpadami opakowaniowymi;
• wzrost ilości selektywnie zbieranych opakowań;
• podniesienie poziomu ich recyklingu;
• kształtowanie dobrych nawyków związanych z segregacją śmieci.

Przedstawiciele Ministerstwa Klimatu i Środowiska podkreślają, że system kaucyjny stanowi istotny krok w kierunku realizacji kluczowych celów środowiskowych. Ma on przyczynić się do tego, by lasy, plaże i akweny wodne były wolne od plastikowych odpadów, a środowisko naturalne stało się czystsze i bardziej przyjazne dla ludzi.

 

 

Podstawa prawna – dyrektywa SUP

Wprowadzenie systemu kaucyjnego w Polsce ma swoje źródło w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/904 dotyczącej ograniczenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko, znanej jako dyrektywa SUP.

Dokument ten zobowiązuje państwa członkowskie Unii Europejskiej do zapewnienia selektywnej zbiórki odpadów opakowaniowych w celu poddania ich recyklingowi. Zgodnie z przepisami producenci, za sprawą których do obrotu trafią napoje w opakowaniach, będą musieli osiągać konkretne poziomy selektywnej zbiórki opakowań i odpadów opakowaniowych objętych systemem. Pułapy te wynoszą:

• 77% od 2025 roku;
• 90% od 2029 roku.

Dyrektywa nakłada również obowiązek stosowania w butelkach jednorazowych z tworzyw sztucznych określonego udziału surowców pochodzących z recyklingu:

• od 2025 roku – co najmniej 25%;
• od 2030 roku – minimum 30%.

Dodajmy, że w opakowania te wlicza się również ich zakrętki i wieczka.

 

System kaucyjny – finansowanie

Na mocy zasady rozszerzonej odpowiedzialności producenta to przedsiębiorcy wprowadzający napoje w opakowaniach objętych systemem są odpowiedzialni za jego finansowanie. Obejmuje to koszty dotyczące m.in.:

• zbiórki opakowań;
• ich odbioru i transportu;
• prowadzenia ewidencji;
• rozliczania kaucji.

Przewidziano są również dwa dodatkowe źródła finansowania, tj. środki z niezwróconych kaucji oraz ze sprzedaży surowców uzyskanych w procesie recyklingu.

Ustawa przewiduje także możliwość działania na rynku kilku niezależnych operatorów systemu kaucyjnego.

 

Powód wprowadzenia systemu kaucyjnego

Wprowadzenie systemu kaucyjnego ma na celu ograniczenie zanieczyszczenia środowiska odpadami opakowaniowymi i podniesienie poziomu ich recyklingu. Rozwiązanie to niesie ze sobą wiele korzyści:

1. Oszczędność surowców – ograniczone zostanie zużycie plastiku, aluminium i szkła potrzebnych do wytwarzania nowych opakowań.
2. Czystsze otoczenie – mniej pustych butelek i puszek rozrzuconych w lasach, parkach, na plażach czy nad jeziorami i rzekami.
3. Zrównoważone podejście – jako społeczeństwo zyskujemy świadomość, że opakowanie nie stanowi odpadu. Jest ono cennym surowcem, który można ponownie wprowadzić do obiegu.

System kaucyjna umożliwi Polsce realizację konkretnych celów środowiskowych. Są nimi:

• wysoki poziom selektywnej zbiórki opakowań – zaczynając już od 2025 roku minimum 77%, natomiast od 2029 roku aż 90%;
• większy udział materiałów pochodzących z recyklingu w jednorazowych butelkach z tworzyw sztucznych (wliczając w to zakrętki i wieczka) – minimum 25% od 2025 roku i 30% od 2030 roku.

 

Inspiracja europejskimi rozwiązaniami

Systemy kaucyjne od lat z powodzeniem funkcjonują w wielu państwach Europy. Obecnie korzysta z nich około 180 milionów obywateli naszego kontynentu.

Skuteczność tego mechanizmu potwierdzają konkretne dane – poziomy zebranych odpadów opakowaniowych osiągane w państwach, które wprowadziły system:

• w Niemczech udaje się odzyskać aż 97% opakowań objętych kaucją;
• w Norwegii 95% butelek PET trafia z powrotem do obiegu;
• warto wspomnieć również o Litwie, która uruchomiła system kaucyjny w 2016 roku i już po dwóch latach osiągnęła 90% zwrot opakowań.

Świadczy to o tym, że przeważająca część obecnych na rynku butelek i puszek trafia z powrotem do tych, którzy je na niego wprowadzili. Tym samym nie zanieczyszczają środowiska.

 

 

Jak oznaczone są opakowania objęte kaucją

Firmy wprowadzające napoje w opakowaniach należących do systemu muszą umieszczać na nich wyraźne oznaczenie – logotyp informujący, że dane opakowanie jest objęte kaucją. Etykieta powinna również zawierać informację o jej wysokości. Pozwoli to konsumentom łatwo rozpoznać produkty objęte systemem. 

 

Jakie opakowania obejmuje system kaucyjny

System kaucyjny w Polsce dotyczy wybranych rodzajów opakowań po napojach. Każde z nich musi być oznaczone symbolem systemu kaucyjnego, który potwierdza możliwość odzyskania kaucji przy zwrocie opakowania. Są to:

1. Butelki plastikowe o pojemności do 3 litrów – oddając w punkcie zwrotu tego typu opakowanie z oznaczeniem systemu kaucyjnego, odzyskamy 50 groszy.
2. Puszki metalowe o pojemności do 1 litra – za zwrot puszki objętej systemem kaucyjnym przysługuje również 50 groszy.
3. Butelki szklane wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra – zwracając takie opakowanie z systemu kaucyjnego (a więc z logotypem), otrzymamy złotówkę.

Wszystkie te opakowania, po oznaczeniu i włączeniu do systemu, będą mogły wracać do obiegu, ograniczając ilość odpadów trafiających do środowiska.

 

Punkty zwrotu opakowań objętych kaucją

Opakowania oznaczone symbolem systemu kaucyjnego można oddać w wielu miejscach. Punkty zbiórki mają być łatwo dostępne zarówno w dużych, jak i mniejszych miejscowościach. Należą do nich:

• wszystkie sklepy o powierzchni powyżej 200 m², które sprzedają napoje w opakowaniach objętych systemem;
• sklepy mniejsze niż 200 m², jeśli oferują napoje w szklanych butelkach wielokrotnego użytku;
• inne sklepy, które dobrowolnie przystąpiły do systemu kaucyjnego;
• automaty kaucyjne zlokalizowane także poza placówkami handlowymi;
• pozostałe punkty zbiórki utworzone w ramach systemu.

Dzięki temu zwrot opakowań stanie się prosty i wygodny, a odzyskanie kaucji łatwo dostępne dla każdego.

 

Zapraszamy także do przeczytania podobnych tematycznie artykułów:

• Nakrętki do napojów w nowych przepisach unijnych
• Wpływ tworzyw sztucznych na zdrowie człowieka
• Plastik. Jak z niego zrezygnować?

 

 

Źródło

1. https://www.gov.pl/web/klimat/system-kaucyjny [dostęp: 07.11.2025]