Zielony listek na opakowaniu, deklaracja naturalnego składu czy obietnica, że produkt jest fit, mają przekonać nas, że wybieramy żywność lepszą dla zdrowia, produkty przyjaźniejsze środowisku lub kosmetyki o łagodniejszym działaniu. Nie wszystkie te określenia mają jednak równie precyzyjne znaczenie. Jak więc odróżnić oznaczenia potwierdzone konkretnymi wymaganiami od haseł, które służą przede wszystkim promocji produktu?
Bio i eko – za tymi określeniami stoją przepisy
W przypadku żywności określenia „bio”, „eko” i „ekologiczny” oznaczają to samo. Odnoszą się do produktów wytwarzanych zgodnie z zasadami rolnictwa ekologicznego. Producent musi spełnić określone wymagania, a jego działalność podlega kontroli. Co to oznacza w praktyce?
Rolnictwo ekologiczne uwzględnia ochronę gleby, różnorodności biologicznej i zasobów naturalnych oraz ogranicza stosowanie wielu syntetycznych nawozów i środków ochrony roślin. W produkcji nie wolno wykorzystywać GMO. Przepisy regulują też m.in. sposób utrzymywania i żywienia zwierząt oraz stosowania leków weterynaryjnych. Nie oznacza to jednak, że w gospodarstwach ekologicznych nie stosuje się żadnych środków ochrony roślin. Dozwolone są niektóre substancje i preparaty, pod warunkiem że spełniają określone wymagania.
Certyfikat ekologiczny potwierdza sposób produkcji, a nie to, że produkt jest zdrowszy od każdego konwencjonalnego odpowiednika.
Jak rozpoznać prawdziwe bio i eko?
Certyfikowana żywność ekologiczna musi być oznaczona, do czego wykorzystuje się tzw. euroliść. Obok logo powinny znajdować się kod jednostki certyfikującej oraz informacja o pochodzeniu surowców rolnych. Oznaczenie „Rolnictwo UE” informuje, że pochodzą z Unii Europejskiej, a „Rolnictwo spoza UE” – że pochodzą z krajów spoza Wspólnoty. Możliwe jest również połączenie obu informacji.
Wiele osób zakłada, że skoro produkt jest ekologiczny, to automatycznie jest zdrowszy, ma prostszy skład i nie zawiera cukru. To nieporozumienie. W przetworzonej żywności oznaczonej unijnym logo co najmniej 95 proc. składników pochodzenia rolniczego musi pochodzić z produkcji ekologicznej, ale nie oznacza to, że produkt nie może zawierać cukru, soli czy tłuszczu. Ekologiczne ciastka nadal mogą być słodkie i kaloryczne, a napój owocowy nie musi składać się wyłącznie z owoców. Certyfikat potwierdza sposób produkcji, a nie to, że produkt ma korzystny skład i jest zdrowszy od każdego konwencjonalnego odpowiednika. Jeśli chcemy sprawdzić, ile zawiera cukru, błonnika czy kalorii, musimy przeczytać etykietę i tabelę wartości odżywczych.
Czy zatem warto kupować produkty ekologiczne? Tak, jeśli zależy nam na określonym sposobie produkcji, ochronie środowiska lub wspieraniu gospodarstw działających według zasad rolnictwa ekologicznego. Nie trzeba jednak wybierać wyłącznie takich produktów, by zdrowo się odżywiać. Jeśli ekologiczne warzywa i owoce są poza naszym budżetem, lepiej kupować ich tańsze, konwencjonalne odpowiedniki, niż rezygnować z nich w ogóle.
Naturalne – brzmi dobrze, ale co oznacza?
Słowo „naturalny” kojarzy się z prostym składem, brakiem zbędnych dodatków i bezpieczeństwem. Samo w sobie nie gwarantuje jednak żadnej z tych cech. W przypadku żywności nie ma jednej ogólnej definicji, która sprawiałaby, że każdy produkt opisany jako naturalny musi mieć krótki skład, nie zawierać konserwantów lub być mniej przetworzony. Znaczenie ma kontekst i konkretna deklaracja producenta.
Nie należy też utożsamiać naturalnego pochodzenia z bezpieczeństwem. Substancje występujące w przyrodzie mogą wywoływać alergie lub działać szkodliwie, a dodatki do żywności dopuszczone do stosowania podlegają regulacjom i ocenie bezpieczeństwa (niektóre z nich budzą jednak pytania dotyczące wpływu na zdrowie, np. karagen, oznaczany symbolem E407). Podobnie wygląda to z wartością odżywczą. Naturalny sok może zawierać dużo cukrów, a produkt z prostym składem nie musi być niskokaloryczny. Jeśli chcemy ograniczyć cukier lub sól, sprawdzajmy konkretne wartości, zamiast polegać na ogólnym haśle.
Fit – zdrowe jedzenie czy tylko chwyt marketingowy?
Batonik fit, granola z napisem „fit” albo deser proteinowy mogą sprawiać wrażenie zdrowszego wyboru niż zwykłe słodycze. Nie zawsze tak jest. Samo określenie „fit” nie gwarantuje niskiej kaloryczności, dużej zawartości białka ani braku cukru. Jeśli producent deklaruje konkretną właściwość żywieniową, musi spełnić odpowiednie wymagania. Przykładowo produkt z oznaczeniem „wysoka zawartość białka” musi czerpać co najmniej 20 proc. swojej wartości energetycznej z białka. Określenia „niska zawartość tłuszczu” i „bez dodatku cukrów” również mają określone kryteria.
Zamiast więc sugerować się napisem na froncie opakowania, porównajmy skład i wartości odżywcze. Zwróćmy uwagę na kalorie, cukry, tłuszcz i białko, a także na wielkość porcji.
Jak czytać etykiety, żeby nie przepłacać?
Najpierw zastanów się, czego szukasz. Jeśli zależy Ci na ekologicznych metodach produkcji, sprawdź certyfikat. Chcesz ograniczyć cukier? Porównaj tabele wartości odżywczych. Szukasz kosmetyku do skóry wrażliwej? Przyjrzyj się składowi i przeznaczeniu produktu.
Porównuj też produkty z tej samej kategorii. Jogurt naturalny i deser proteinowy mogą mieć zupełnie inne właściwości, dlatego sama cena opakowania niewiele mówi. Przy zakupie żywności pomocne są wartości podane na 100 g lub 100 ml oraz cena za kilogram lub litr. Dzięki temu łatwiej ocenić, czy droższy produkt rzeczywiście oferuje coś, czego potrzebujesz.
Warto zapamiętać:
- Bio i eko: szukaj unijnego logo, kodu jednostki certyfikującej i informacji o pochodzeniu surowców.
- Naturalne: nie zakładaj, że oznacza „bez chemii” są bezpieczniejsze lub mniej przetworzone. Sprawdź skład i konkretną deklarację.
- Fit: porównuj kalorie, cukry, tłuszcz, białko i wielkość porcji. Nie dopłacaj wyłącznie za nazwę.
- Cena: porównuj produkty o podobnym przeznaczeniu i sprawdzaj cenę za kilogram lub litr.
Zielone opakowanie nie zastąpi zdrowego rozsądku
Producenci wiedzą, że szukamy produktów lepszych dla zdrowia i środowiska. Stąd zielone etykiety, liście, odwołania do natury i hasła sugerujące prosty skład. Nie każdy taki komunikat jest pustą obietnicą, ale wygląd opakowania nie wystarczy, by ocenić jakość produktu. Dopłacaj za konkretną cechę, a nie za skojarzenie, które wywołuje nazwa.
Przeczytaj także inne artykuły:
