Wpływ diety na rozwój i leczenie otyłości

Niestety, nie jest zaskoczeniem, że w obecnych czasach ludzie muszą mierzyć się z poważnymi problemami zdrowotnymi, którymi są – uwaga – nadwaga i otyłość. Świadomość dotycząca odżywiania, zdrowego odżywiania coraz bardziej rośnie, jednak mimo tego coraz więcej osób ma problemy z wagą. 

Co ciekawe, badacze zaczęli się tym interesować dopiero w drugiej połowie XX wieku. Kiedyś nie patrzono na to jako coś, czym trzeba się szczególnie martwić, a wręcz przeciwnie. Widząc osobę przy kości, uważano ją za silną i bogatą. Od czasów prehistorycznych, aż po okresy wcześniejsze, kiedy głodowanie było na porządku dziennym, inni, dostrzegając człowieka, który miał dużo tkanki tłuszczowej wierzyli, że to może go chronić przed trudnymi czasami. Dzisiaj powiemy, że jest to wielce nieprawdziwe stwierdzenie, jednak wtedy tak do tego podchodzono… W ostatnich dziesięcioleciach, gdy mamy zdecydowanie łatwiejszy dostęp do żywności – bo trzeba przyznać, że czasy zmieniły się diametralnie – spogląda się nieco „krytycznie” na osoby z nadwagą. Mając wiedzę o tym, jak wiele rzeczy jest szkodliwych, aż dziwne, że z taką łatwością wybiera się problemy zdrowotne, będąc na pewno świadomymi niebezpieczeństw, z jakimi ich spożywanie się wiąże. To pokazuje, że jeżeli mamy zbyt duży wybór, są też tego minusy i to już nawet nie chodzi tylko o samo odżywianie. No cóż, jak się można domyślić, w kolejnych latach i w kolejnych badaniach udowodniono, iż nadwaga, nie wspominając już o otyłości, stanowi ogromny problem zdrowotny, a skutek? Choroby przewlekłe i upośledzenie funkcji organizmu [1]. 

Czym jednak jest nadwaga i otyłość? Są one określane, jako nadmierne nagromadzenie tkanki tłuszczowej, która przekracza wartości uznawane za optymalne dla utrzymania zdrowia. Otyłość uznaje się za przewlekłą chorobę, której charakterystycznym objawem jest zawartość tkanki tłuszczowej powyżej 22% u mężczyzn i powyżej 32% u kobiet. Zarówno nadwaga, jak i otyłość sprawiają, że jakość naszego życia jest gorsza. Niestety, rozpowszechnienie tego stało się poważnym problemem epidemiologicznym na całym świecie [2].

Konsekwencje zdrowotne otyłości

Nadwaga i otyłość to nie tylko zagrożenie dla zdrowia, ale też i życia. Wielu nie zdaje sobie z tego sprawy. Klasyczne myślenie – „mnie to nie będzie dotyczyło”. Owszem, do czasu. Kiedy osoba posiada zbyt dużo tkanki tłuszczowej ryzykuje pojawieniem się wielu chorób, jednak wiąże się to też z większym prawdopodobieństwem śmierci. Tutaj nie chodzi o zastraszanie, jak bardzo jest to niebezpieczne. Nie, to realne konsekwencje. Ludzie, którzy nie przejmują się tym zagrożeniem, niestety najczęściej padają ofiarą swojej ignorancji.

W wielu krajach na świecie dużym problemem staje się też ekonomiczna konsekwencja otyłości. Według danych WHO otyłość jest obecnie częstszą przyczyną śmierci, niż głód [3]. Zaskakujące, prawda? A jednak. 

Dodatkowo badacze sugerują, że choroby związane z występowaniem nadmiernej masy ciała (choroby serca, nadciśnienie, cukrzyca, udar mózgu) skracają długość życia o 0,2 do 11,7 lat w zależności od płci, rasy, wskaźnika BMI i wieku. Obecność nadmiernej wagi zwiększa szanse występowania zaburzeń lipidowych, miażdżycy, chorób serca i udaru mózgu. Kolejne badania epidemiologiczne jasno wskazują, że otyli częściej chorują na nadciśnienie tętnicze. Brzuszny typ otyłości jest szczególnie niebezpieczny. Zwiększony obwód talii to jedno z kryteriów rozpoznania zespołu metabolicznego, który obejmuje m.in. podwyższone stężenie triglicerydów, obniżony poziom HDL, nadciśnienie i nieprawidłowy poziom cukru na czczo [4].

Osobom z nadwagą i otyłością nie potrzeba wiele, aby pojawiła się zadyszka – już niewielka aktywność doprowadza do takiego efektu. Oddychanie przez usta bardzo źle wpływa na pracę układu oddechowego. Zdrowie to nie tylko fizyczny aspekt, ale też psychiczny. Niestety, nadwaga wiąże się z tym, że inni się z tego wyśmiewają, wskazują palcem – szczególnie to można zauważyć wśród dzieci. To wszystko obniża samoocenę, popada się w kompleksy, co de facto będzie rzutować na przyszłość. Mało tego, w trudniejszych przypadkach mogą pojawić się nawet różne lęki i depresja, nie mówiąc o poczuciu samotności i totalnym braku akceptacji wyglądu [5].

Opcje terapeutyczne w leczeniu nadwagi i otyłości

Otyłość można łatwo rozpoznać, natomiast gorzej w przypadku samego leczenia. Wszystko zależy od podejścia i motywacji pacjenta, a to duże wyzwanie. Jeżeli chory nie będzie miał w sobie poczucia siły („chcę mieć ładną sylwetkę i zrobię wszystko, żeby tak było”, to samo namawianie jej, proszenie, żeby coś zmienił, nic nie da. On sama musi tego chcieć i od niego wszystko zależy. Oczywiście, wsparcie bliskich osób też jest ważne. Natomiast to nie wystarczy, żeby odzyskać zdrowie. Dlatego trzeba być względem nich naprawdę cierpliwym, ale też wzmacniać psychicznie, dodawać otuchy, a co najważniejsze, wyzwalać motywację, że praca nad sobą się opłaci [6].

Wśród metod leczenia otyłości wyróżnia się m.in.: odpowiednio dobraną dietę, zmianę zachowań, aktywność fizyczną, farmakoterapię, leczenie chirurgiczne. Pierwszą i podstawową metodą stosowaną w leczeniu otyłości jest indywidualnie dobrana dieta. Nie można podchodzić schematycznie. Każdy przypadek jest inny i trzeba przeprowadzić głęboki wywiad z pacjentem pytając m.in. o przebyte lub aktualne choroby, poziom aktywności, a także przyzwyczajenia żywieniowe i ogólnie poznać przyczyny, żeby móc zdziałać coś więcej dla jego dobra [7]. Dzięki temu pacjent poczuje się zaopiekowany i potraktowany w osobisty sposób. 

Każda dieta ma za zadanie zredukować tkankę tłuszczową, a to z kolei musi się opierać na zmniejszeniu ilości dostarczanej energii. W związku z tym nie tyle powinno się, co trzeba ograniczyć produkty, które zawierają dużą ilość tłuszczów, głównie w postaci nasyconych kwasów tłuszczowych i oczywiście węglowodanów o wysokim indeksie glikemicznym. Następnie należy je zastąpić produktami, które są bogate w błonnik pokarmowy i węglowodany, ale o niskim indeksie glikemicznym. Leczenie otyłości wymaga obecności i kontroli lekarza, dietetyka, a nawet w niektórych przypadkach psychologa. W swojej diecie pacjent musi zastosować się do kilku zasad:

•  podjadanie między posiłkami
•  wyeliminowanie fast foodów
•  zmniejszenie wielkości racji pokarmowych
•  jedzenie w określonych odstępach czasu
• zjadać najważniejszy posiłek dnia – śniadanie!

Według badań przeprowadzonych w roku 2017 w ramach ogólnopolskiej kampanii społecznej „Myślę zdrowo, żyję w równowadze” przez Instytut Psychodietetyki i Mixit wynika, że 73% badanych spośród osób, które zadeklarowały, że odżywiają się żywnością typu fast food, wychodzi z domu, nie jedząc śniadania, a nieregularne spożywanie posiłków sprzyja częstszemu sięganiu po „szybkie jedzenie” i wszelkiego rodzaju przekąski [8].

Skład diety

Podczas stosowania diety o umiarkowanym deficycie kalorycznym ważne jest zapewnienie odpowiedniego zbilansowania, co pozwoli uniknąć niedoborów żywieniowych. Nie jest to łatwe i wymaga zachowania właściwych proporcji najważniejszych składników odżywczych. Te proporcje jednak mogą się delikatnie różnić w zależności od konkretnej diety. Nie można zapomnieć o tym, aby jeść regularnie, czyli od 3–5 posiłków i za wszelką cenę unikać podjadania między posiłkami! Regularny tryb życia, w tym regularne odżywianie z zachowaniem przerwy nocnej, korzystnie wpływa na zdrowie i samopoczucie. Dbając o to, szybko można poczuć różnicę. Choć na początku nie będzie to łatwe, z czasem, widząc zmiany, z pewnością nie pożałujemy wysiłku. W procesie odchudzania trzeba zwracać uwagę na jakość spożywanego jedzenia. Jest to ważne, ponieważ to, co jemy, ma wpływ nie tylko na naszą wagę, ale również na poziom energii. A im większa energia, tym większa motywacja do działania, od której wszystko zależy [9].

Choć świat oferuje nam wygodny styl życia, szybkie jedzenie, jest to bardzo złudne. Niezdrowe odżywianie prowadzi do nadwagi, otyłości, która jest ryzykiem wielu chorób i skrócenia życia człowieka. Nie ma co się oszukiwać, bo powikłania, które występują przy nadmiernej masie ciała, to coś, co dotyczy każdego z nas. Nie ma znaczenia, ile ma się lat, jaki jest status społeczny, kolor skóry czy płeć. Zdrowia nie można sobie kupić, o zdrowie trzeba dbać. Dbając o zdrowie, inwestujemy w swoją przyszłość. Odpowiednia troska o siebie, zarówno w aspekcie fizycznym, jak i psychicznym, przynosi długoterminowe korzyści. Pamiętajmy, że zdrowie to najcenniejszy skarb, który warto pielęgnować każdego dnia, bez wyjątku. 

Natalia Tatarczuch
Socjolog & Coach

Zapraszamy także do przeczytania innych artykułów:

• Czereśnie a wiśnie – różnice i właściwości owoców
• Kiszone liście winogron – nietypowy przepis z tradycji wschodniej
• Agrest – właściwości, kcal i porady, w tym: czy można go mrozić?
• Zdrowe nawyki żywieniowe od najmłodszych lat – jak kształtować zdrowe podejście do jedzenia w rodzinie

Przypisy

1. NHLBI Obesity Education Initiative Expert Panel on the Identification E and T of O in A (US). Clinical Guidelines on the Identification, Evaluation, and Treatment of Overweight and Obesity in Adults [Internet]. National Heart, Lung, and Blood Institute; cited 2015 May 1
2. J. Tatoń, A. Czech, M. Bernas, Kliniczna definicja nadwagi i otyłości. Otyłość zespół metaboliczny. Warszawa 2007, s. 26-41.
3. http://www.who.int/features/factfiles/obesity/en/
4. B. Klop, Dyslipidemia in obesity: mechanisms and potential targets, Nutrients, 2013, Apr. 5(4): 1218-40.
5. S. U. Jeong, S. K. Lee, Obesity and gallbladder diseases, Korean J Gastroenterol, 2012, Jan. 59(1): 27-34.
6. D. Przybylska, M. Kurowska, P. Przybylski, Otyłość i nadwaga w populacji rozwojowej, Hygeia Public Health, 47(1), 2012, 28-35.
7. C. Tsigos, V. Hainer, A. Basdevant, N. Finer, M. Fried, E. Mathus-Vliegen, D. Micic, M. Maislos, G. Roman, Y. Schutz, H. Toplak, B. Zahorska-Markiewicz, Postępowanie w otyłości dorosłych: europejskie wytyczne dla praktyki klinicznej, Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii, 5(3), 2009, 87-98.
8. L. Czupryniak, Beta-protekcja – patofizjologiczny element terapii cukrzycy typu 2, Diabetologia Praktyczna, 8, B11, 2007.
9. M. Jarosz, E. Rychlik, K. Stoś, J. Charzewska, Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie, Warszawa 2020.