Zakwas buraczany – właściwości oraz przeciwwskazania

Z czym kojarzy nam się słowo „zakwas”? Hmm… pierwsza myśl? Chleb na zakwasie – pachnący, chrupiący, z tą charakterystyczną kwaskową nutą. Druga? Zakwaszenie mięśni – czyli te nieznośne zakwasy po zbyt ambitnym treningu. A trzecia? „Napoje”! Zakwas buraczany, ogórkowy, pomidorowy, kapuściany albo dobrze znany zakwas na żurek. Warto też wiedzieć, że zakwas to nie tylko smak, ale również fermentacja, bakterie, zdrowie.

W tym artykule skupimy się na jednym, bardzo popularnym bohaterze – zakwasie buraczanym. Zobaczymy na co działa oraz na co… nie działa. Czy są jakieś przeciwwskazania, by go pić? Czy każdy może? Co z kobietami w ciąży, czy zakwas buraczany im służy? I to pytanie, które przewija się w wielu głowach – jak długo można go właściwie pić? Czy codzienne picie litra tego ciemnoczerwonego napoju przez dwanaście miesięcy to już przesada, czy może recepta na zdrowie?

 

Co to jest zakwas buraczany?

Zakwas z buraków to tradycyjny, domowy napój fermentowany, który powstaje przez kiszenie surowych buraków w wodzie z dodatkiem soli i przypraw, bez octu, cukru i żadnych chemicznych dodatków. Fermentacja trwa zwykle kilka dni, a jej efektem jest płyn o intensywnie czerwonym kolorze, lekko kwaśnym smaku i charakterystycznym, ziemistym aromacie.

Zakwas to naturalne źródło probiotyków, witamin i minerałów. Można go pić samodzielnie albo dodawać do barszczu. Nie każdy może sobie zdawać sprawę, że zakwas z powodu fermentacji zawiera niewielkie ilości alkoholu, ale pomimo to zalecany jest zarówno dla dorosłych, jak i dzieci, a nawet kobietom w ciąży – oczywiście z umiarem.

 

Zakwas z buraków – właściwości, które robią wrażenie

Zakwas z buraków ma więcej zalet, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. To nie tylko modny napój o czerwonym kolorze, a prawdziwy zastrzyk zdrowia. Co takiego w sobie kryje?

Zacznijmy od tego, że burak sam w sobie to bogactwo składników. Ma naturalne cukry, witaminę C, witaminy z grupy B i sporo mikroelementów. Jakie dokładnie „skarby” kryją się w buraku? Oto one:

• Witamina C – wspiera odporność i działa przeciwutleniająco,
• Witamina B1 (tiamina) – potrzebna dla nerwów i mięśni,
• Witamina B2 (ryboflawina) – wspomaga przemianę materii,
• Witamina B3 (niacyna) – dobra dla skóry i układu nerwowego,
• Witamina B6 – pomaga w produkcji hemoglobiny,
• Kwas foliowy (witamina B9) – niezbędny w ciąży i dla krwi,
• Żelazo – wspiera produkcję czerwonych krwinek,
• Magnez – dobry dla mięśni, kości i koncentracji,
• Potas – reguluje ciśnienie krwi,
• Wapń – potrzebny dla kości i zębów.

Podczas fermentacji powstaje kwas mlekowy – przyjaciel naszych jelit. Pomaga regulować trawienie, poprawia wypróżnienia, a przy okazji wspiera odporność.

To nie koniec. Zakwas to także źródło betainy – związku, który działa jak tarcza antyoksydacyjna. Chroni komórki przed stresem oksydacyjnym, czyli tym, co powoduje starzenie się naszych ciał od środka. Betaina wspiera też metabolizm, dlatego zakwas doceniają osoby aktywne fizycznie i ci, którzy walczą z dodatkowymi kilogramami. Dodatkowo betanina stosowana jest jako suplement diety do oczyszczania wątroby z toksyn.

Osoby z anemią często sięgają po zakwas, który wprawdzie nie zastąpi leków, ale może działać wspomagająco. Zakwas buraczany może też wspierać wątrobę, gdyż dzięki działaniu przeciwzapalnemu i detoksykującemu oczyszcza organizm.

To wszystko sprawia, że zakwas buraczany działa wielopoziomowo. Wzmacnia od środka, poprawia samopoczucie, pomaga dbać o sylwetkę i zdrowie. I co ważne, nie działa nagle jak tabletka, ale powoli i skutecznie, jeśli pijesz go regularnie.

 

Zakwas z buraków – na co pomaga?

Na co właściwie pomaga zakwas z buraków? 

Po pierwsze – na układ trawienny. Jeśli masz problemy z zaparciami, wzdęciami, niestrawnością, to zakwas może być Twoim sprzymierzeńcem. Dzięki kwasowi mlekowemu wspiera florę bakteryjną jelit, czyli to, co odpowiada za dobre trawienie i regularne wizyty w toalecie.

Po drugie – na odporność. Kiedy flora jelitowa ma się dobrze, cały organizm działa sprawniej. Układ immunologiczny szybciej rozpoznaje wirusy i bakterie. Efekt? Mniej przeziębień, krótsze infekcje i szybszy powrót do formy. A witamina C w zakwasie tylko to wszystko wzmacnia.

Po trzecie – na krew i anemię. Zakwas zawiera żelazo, kwas foliowy i witaminy z grupy B. To składniki niezbędne do produkcji czerwonych krwinek. Dlatego zakwas jest często polecany osobom z niedokrwistością. Nie w zastępstwie leczenia, ale jako cenne wsparcie.

Po czwarte – na wątrobę. Zakwas działa delikatnie oczyszczająco i przeciwzapalnie. Pomaga usuwać to, czego organizm już nie potrzebuje, wspierając naturalne procesy detoksykacji. Szczególnie przydaje się po ciężkostrawnych posiłkach.

Po piąte – na nadciśnienie. Buraki zawierają azotany, które rozszerzają naczynia krwionośne i mogą delikatnie obniżać ciśnienie. To nie cudowne lekarstwo, ale regularne picie zakwasu może pozytywnie wpłynąć na układ krążenia.

I jeszcze jedno – na energię. Zakwas poprawia dotlenienie organizmu, dlatego też sportowcy nie piją go przypadkiem. Może dodać sił, zwiększyć wydolność i poprawić regenerację po wysiłku.

Czy to wszystko? Nie! Zakwas to też coś dla skóry, włosów, paznokci i ogólnego samopoczucia. Witamina C wspomaga produkcję kolagenu, a to właśnie kolagen odpowiada za jędrną, elastyczną skórę. Czyli mniej zmarszczek, więcej blasku. A włosy? Dostają porcję minerałów, dzięki czemu rosną szybciej i mniej wypadają, a przy okazji paznokcie przestają się łamać i wreszcie wyglądają porządnie. A samopoczucie? Tu wchodzi w grę coś więcej. Gdy jelita pracują dobrze, cały organizm funkcjonuje sprawniej. Mniej toksyn, więcej energii, lepszy nastrój, a czasem nawet lżejszy sen.

 

Czy może zaszkodzić?

Teoretycznie to samo zdrowie, ale jak zawsze są wyjątki.

Zakwas buraczany może zaszkodzić, jeśli masz kamienie nerkowe. Buraki zawierają szczawiany, które sprzyjają ich powstawaniu. Masz skłonność do kamicy? Lepiej uważaj i nie przesadzaj z ilością, a w razie wątpliwości zapytaj lekarza.

Masz niskie ciśnienie? Tu też warto uważać. Zakwas może je dodatkowo obniżyć. W efekcie mogą powstać zawroty głowy i osłabienie.

A co z problemami żołądkowymi? Jeśli masz wrzody, nadkwasotę albo refluks, kwaśny zakwas może podrażniać śluzówkę. Zwłaszcza pity na czczo, więc nie jest polecany do picia przed śniadaniem.

I jeszcze jedno – alergie. Rzadko, ale zdarzają się reakcje alergiczne na buraki. Wysypka, swędzenie, dziwne objawy po wypiciu? Lepiej odstawić i udać się do lekarza na badania alergiczne.

Chociaż zakwas charakteryzuje się niskim indeksem glikemicznym, osoby chore na cukrzycę powinny spożywać go w ograniczonych ilościach, najlepiej po konsultacji z lekarzem. Dlaczego? Bo choć buraki są zdrowe, to zawierają naturalne cukry, a fermentacja nie usuwa ich całkowicie. Nawet niewielka porcja może wpłynąć na poziom glukozy we krwi, zwłaszcza jeśli pijesz zakwas regularnie i w większych ilościach.

Warto też pamiętać, że każdy organizm reaguje inaczej. Dla jednej osoby pół szklanki dziennie to dobry pomysł, dla innej zbyt dużo. Dlatego osoby z cukrzycą, insulinoopornością czy stanem przedcukrzycowym powinny traktować zakwas z rozwagą. Zamiast wprowadzać go na stałe na własną rękę, lepiej sprawdzić poziom cukru po wypiciu. I dopiero wtedy zdecydować, czy zakwas to sprzymierzeniec, czy raczej napój do okazjonalnego testowania.

Podsumowując, zakwas jest zdrowy, ale nie uniwersalny. Zawsze warto obserwować reakcję organizmu. I pamiętać: co za dużo, to niezdrowo, nawet w przypadku zakwasu.

 

Zakwas w ciąży – pić czy nie?

Pić czy nie pić? To pytanie zadaje sobie wiele przyszłych mam. Choć zakwas buraczany jest napojem naturalnym, to ciąża rządzi się swoimi prawami, a wszystko, co trafia do organizmu mamy, ma wpływ także na maluszka.

Dobra wiadomość – tak, zakwas z buraków można pić w ciąży. Co więcej, w rozsądnych ilościach może być naprawdę korzystny. Dlaczego? Bo zawiera wszystko to, czego przyszła mama potrzebuje:

• kwas foliowy, który wspiera rozwój układu nerwowego dziecka,
• żelazo, które jest potrzebne do tworzenia czerwonych krwinek i zapobiegania anemii,
• witaminę C, która pomaga przyswajać żelazo i wzmacnia odporność,
• naturalne probiotyki, wspierające trawienie i jelita, które w ciąży bywają kapryśne.

Tyle że trzeba pić go z głową. Czasami można spotkać się z opinią, że najlepiej zacząć od 1–2 łyżek dziennie i zobaczyć, jak reaguje organizm, by potem przejść na normalną dawkę. Zakwas to produkt fermentowany, może działać lekko przeczyszczająco albo powodować wzdęcia. Nie każdej kobiecie będzie to pasować.

Ważne też, by wybierać zakwas dobrej jakości lub ze sprawdzonego źródła. Tylko z buraków, wody, soli i ewentualnie czosnku. Żadnych konserwantów, octu czy dziwnych dodatków. Takie składniki są niepotrzebne, a w ciąży nawet ryzykowne.

 

Ile i jak długo można pić zakwas buraczany?

Choć zakwas buraczany jest zdrowy, nie wszystko, co zdrowe, powinno się pić bez końca. Zakwas najlepiej pić regularnie, ale z umiarem. Najczęściej poleca się porcję 50–250 ml dziennie, a 5–50 ml dla dzieci. I to w zupełności wystarczy, by korzystać z jego właściwości. Większa ilość nie powinna zaszkodzić, ale może obciążyć układ pokarmowy albo wywołać niepożądane reakcje, jak wzdęcia, biegunki, bóle brzucha.

Jak długo? Można pić go przez kilka tygodni w ramach kuracji, np. 3–4 tygodnie picia, potem tydzień przerwy, albo stosować go sezonowo – jesienią i zimą, kiedy odporność potrzebuje wsparcia. Możesz też pić go na stałe, ale w mniejszych dawkach, jak naturalny dodatek do diety, nie codzienny obowiązek.

Ważne: słuchaj swojego organizmu. Jeśli czujesz się dobrze, to kontynuuj. Jeśli coś zaczyna Cię niepokoić, to zrób przerwę. A litr dziennie przez rok? To już jest przesada. Zakwas to nie woda i nie sok z marchewki. Działa intensywnie, więc warto zachować równowagę, bo zdrowie to nie ilość, ale umiar.

 

Zakwas zakwasowi nierówny

Zakwas zakwasowi nierówny i to dosłownie. Nie każdy zakwas działa tak samo, nie każdy smakuje tak samo i nie każdy nadaje się do picia po kilku dniach.

Ten domowy ma wiele zalet – naturalny skład, brak konserwantów, pełna kontrola nad tym, co do niego wrzucasz. Ale ma też swoje wymagania. Jeśli postoi za długo w cieple, może zacząć się psuć, bo pojawi się pleśń, a tej w zakwasie zdecydowanie nie chcemy. Dotyczy to zresztą nie tylko domowego, także zakwas kupiony w sklepie, jeśli nie trzymasz go w lodówce po otwarciu, może się zepsuć.

Dlatego zawsze przechowuj zakwas w lodówce najdłużej do 2-3 tygodni. Szczelnie zamknięty, z dala od źródeł ciepła, i obserwuj. Jeśli pojawi się biały nalot, nieprzyjemny zapach albo dziwna piana, to lepiej nie ryzykować. Zdrowie zdrowiem, ale bezpieczeństwo przede wszystkim.

 

Zapraszamy także do przeczytania innych artykułów:

• Jak długo można pić sok z buraka oraz zakwas buraczany?
• Dlaczego lepiej nie pić mleka krowiego?
• Gotowanie na parze – czy warto?

 

Źródła

1. https://www.e-zikoapteka.pl/artykuly/zakwas-buraczany-na-co-pomaga-poznaj-zdrowotne-wlasciwosci-zakwasu-z-burakow.html [dostęp: 30.04.2025].
2. https://aptekacodzienna.pl/blog/artykul/zakwas-buraczany-wlasciwosci-zastosowanie-i-dzialanie-zakwasu-z-buraka [dostęp: 30.04.2025].
3. https://olini.pl/blog/baza-wiedzy/zakwas-z-burakow-wlasciwosci-i-zastosowanie  [dostęp: 30.04.2025].
4. https://super-racjonalni.pl/blog/strefa-wiedzy/zakwas-z-burakow-wlasciwosci-i-zastosowanie/ [dostęp: 30.04.2025].
5. https://www.doz.pl/czytelnia/a15329-Sok_z_kiszonych_burakow__wlasciwosci_dzialanie_i_przeciwwskazania._Jak_go_przygotowac [dostęp: 30.04.2025].
6. https://www.aptekarosa.pl/blog/article/963-zakwas-buraczany-zdrowy-napoj-o-wielu-wlasciwosciach-kto-nie-moze-pic-zakwasu-z-burakow.html [dostęp: 30.04.2025].
7. https://zywienie.medonet.pl/produkty-spozywcze/napoje/przez-miesiac-pilam-zakwas-z-burakow-co-mi-to-dalo-roznice-poczulam-od-razu/gq4tghf [dostęp: 30.04.2025].