Zaburzenia odżywiania a pracoholizm – kilka słów o work-life balance

Dzisiaj ludzie coraz więcej od siebie wymagają. To oczywiście ma swoje plusy, bo ambicja wcale nie jest złą cechą. Natomiast może się okazać bardzo zdradliwa, jeżeli przez nią zapomnimy o tym, co najważniejsze. Zbyt wielkie wymagania wobec siebie mogą prowadzić do pracoholizmu. O tak, dzisiejsza zmora naszych czasów. Pracoholizm sprawia, że przestajemy dbać o swoje zdrowie i łatwiej jest nam popaść w złe nawyki żywieniowe. Perfekcjonizm, który jest jedną z głównych przyczyn nadmiernego poświęcenia pracy często sprawia, że pojawiają się problemy zdrowotne. To tylko kwestia czasu.

W tym kontekście koncepcja Work-Life Balance odgrywa bardzo ważną rolę. Co więcej – i tu akurat na plus – to określenie staje się coraz bardziej popularne. Dlaczego jest tak ważne? Przede wszystkim pomaga ludziom zachować równowagę między życiem zawodowym i prywatnym. Oddzielenie życia – praca, dom, praca, dom.

Kiedy zaczynamy bardziej rozumieć tę zależność między perfekcjonizmem, pracoholizmem, łatwiej nam przeciwdziałać tym negatywnym skutkom. Dodatkowo możemy wdrażać strategie, jak wspierać swoje zdrowie psychiczne i fizyczne.

Perfekcjonizm, a zaburzenia psychiczne i odżywiania

Perfekcjonizm, szczególnie w swojej skrajnej formie, może prowadzić do poważnych zaburzeń psychicznych, w tym depresji, stanów lękowych oraz zaburzeń odżywiania. Tak, również zaburzeń odżywiania i o tym też należy wspomnieć. Osoby o wysokim poziomie perfekcjonizmu „ustalonego społecznie”, które wierzą, że ich wartość zależy od spełnienia oczekiwań innych, często doświadczają chronicznego stresu i presji [1].

Jednym z obszarów, w których perfekcjonizm jawi się szczególnie niebezpiecznie, są zaburzenia odżywiania. Najbardziej znane to: anoreksja, bulimia czy kompulsywne objadanie się. Na pierwszy rzut może się nie kojarzyć z pracoholizmem, ale bez wątpienia jest jednym z efektów zbytniego poświęcenia się pracy. Osoby z tendencją do perfekcjonizmu często stosują ekstremalne strategie kontroli masy ciała, narzucając sobie surowe restrykcje żywieniowe i nadmierny wysiłek fizyczny. Ich ambicja robi swoje. Niestety to jest bardzo zgubne. Ale o tym przekonujemy się dopiero z czasem. W przypadku anoreksji dążenie do idealnej sylwetki jest ściśle związane z poczuciem własnej wartości, które opiera się na osiąganiu wyznaczonych standardów doskonałości. Badania wykazują, że osoby cierpiące na anoreksję często wywodzą się z rodzin, w których dominowały wysokie wymagania i potrzeba kontroli [2]. Skutki bywają zatrważające.

Podobnie w przypadku bulimii, perfekcjonizm może prowadzić do cyklicznych okresów głodzenia się i kompulsywnego objadania, po których następują zachowania kompensacyjne, takie jak wymioty czy nadmierna aktywność fizyczna. Osoby cierpiące na bulimię często doświadczają wewnętrznego konfliktu pomiędzy dążeniem do ideału, a poczuciem utraty kontroli, co może prowadzić do obniżenia poczucia własnej wartości i poczucia winy [3]. Te „idealne” sylwetki osób w mediach społecznościowych wpędzają w poczucie „ja nigdy taki nie będę, jak oni”…

Niektóre osoby zmagające się z perfekcjonizmem mogą również doświadczać epizodów kompulsywnego objadania się. To często wynika z niezdolności utrzymania zasad samokontroli. Pracoholizm, będący częstym skutkiem perfekcjonizmu, może prowadzić do nieregularnych nawyków żywieniowych. Przykładem są – o jakże częste – jedzenia w pośpiechu. Tutaj z „pomocą” przychodzą fast foody. Dla takich osób to najlepsze rozwiązanie. Kiedy doświadcza się dużo stresu łatwiej zaniedbać zdrowsze nawyki żywienia. Najczęściej będzie to właśnie spożywanie dużych ilości jedzenia w krótkim czasie [4].  Oczywiście trzeba ze wszystkim zdążyć, więc na obiad nie ma czasu. Owszem, na to nie ma czasu, ale… do czasu. 

Strategie radzenia sobie z perfekcjonizmem 

Aby zmniejszyć ryzyko negatywnych skutków perfekcjonizmu, w tym jego wpływu na zaburzenia odżywiania, ważne jest wdrażanie konkretnych działań. Naturalnie powinny skupiać się na zdrowym podejściu do swoich celów i oczekiwań. Co więc robić, by mieć do tego zdrowe podejście? 

1. Kształtowanie elastycznego podejścia do osiągnięć
   Osoby skłonne do perfekcjonizmu często stawiają sobie nierealistyczne wymagania. To właśnie wyżej wspomniana niezdrowa ambicja. Zamiast dążyć do doskonałości, warto rozwijać mentalność wzrostu, w której błędy są postrzegane jako element procesu nauki, a nie jako porażki [5].

2. Praca nad akceptacją siebie
   Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) – swoją drogą najlepszy nurt psychoterapii – wykazuje wysoką skuteczność w pracy z osobami o perfekcjonistycznych tendencjach. Pomaga w identyfikowaniu i modyfikowaniu myśli związanych z negatywnym obrazem siebie i nierealistycznymi standardami [6].

3. Ustalanie zdrowych granic w życiu zawodowym i prywatnym
   Work-Life Balance (WLB) pomaga w zachowaniu zdrowej równowagi między pracą, a życiem osobistym. To może ograniczyć stres, który bierze się z presji osiągnięć i wpływa tym samym na zdrowe nawyki żywieniowe.

4. Budowanie wsparcia społecznego
   Relacje odgrywają ogromną rolę w regulacji emocji i postrzeganiu własnej wartości. W tym wypadku samoocena nierzadko utyka. Osoby z tendencją do perfekcjonizmu powinny angażować się w relacje oparte na akceptacji, które wzmacniają ich poczucie wartości niezależnie od osiągnięć [7].

Zaburzenia odżywiania wynikające z perfekcjonizmu mają długofalowe konsekwencje dla zdrowia fizycznego i psychicznego. Dlatego kluczowe jest budowanie zdrowej równowagi między dążeniem do celów, a akceptacją własnych ograniczeń. Przecież nie musimy być najlepsi. To wcale nie umniejsza nam, jako ludziom. Nadal możemy być i jesteśmy wartościowymi osobami niezależnie czy dostaniemy ten awans, czy prezentacja pójdzie bardzo dobrze. Na szczęście w kontekście zapobiegania negatywnym skutkom perfekcjonizmu pojawia się Work-Life Balance (WLB), który pozwala zmniejszyć stres, poprawić relację i zdrowe podejście do samorozwoju. Starajmy się, ale nie kosztem zdrowia [8].

Znaczenie work life balance 

Work-Life Balance (WLB) to równowaga między pracą, a życiem prywatnym. Początkowo oznaczało to konflikt między obowiązkami zawodowymi i rodzinnymi, ale z czasem zauważono, że także hobby, edukacja czy odpoczynek wpływają na samopoczucie i efektywność w pracy [9]. To wszystko jest ze sobą powiązane, a jedno często wynika z drugiego. 

Idea WLB wykształciła się na przełomie lat 70. i 80. XX wieku, jako odpowiedź na spadek motywacji pracowników i narastające problemy związane z obciążeniem pracą, takie jak wypalenie zawodowe, chroniczny stres, pracoholizm, spadek wydajności czy pogorszenie zdrowia. Już wtedy zaczęto dostrzegać tę zależność. Zainteresowanie tym szczególnie wzrosło w USA, Wielkiej Brytanii i Niemczech, gdzie długie godziny pracy ograniczały czas wolny, co skłoniło do poszukiwania sposobów na poprawę jakości życia zawodowego i prywatnego [10].

WLB zwiększa satysfakcję z życia. Na tym powinno nam zdecydowanie bardziej zależeć, niż dodatkowe zlecenie w pracy kosztem bliskich i siebie. Na szczęście dostrzega się ten problem. Pracodawcy i instytucje coraz częściej wdrażają strategie wspierające zdrową równowagę między życiem zawodowym, a prywatnym [11]. Zbyt duże przepracowanie to też wypalenie zawodowe, a firma na tym „cierpi”. Należy więc zadbać o pracowników, żeby zachowali wydajność. To ma kluczowe znaczenie dla ich dobrostanu i efektywności zawodowej. Szkolenia, darmowe karty multisportu, coachingi mają pomóc zadbać o siebie. 

Obecnie WLB nie ogranicza się jedynie do relacji praca–rodzina. Uwzględnia też inne role życiowe. To jest właśnie lepsze, bo pozwala szerzej spojrzeć na nasze życie. Słowem klucz jest tu – równowaga. Równowaga występuje wtedy, gdy praca nie umniejsza życia pozazawodowego, a życie prywatne nie wpływa źle na wyniki zawodowe. Osiągnięcie tej harmonii, dbanie o siebie, rodzinę, zdrowie poprawia jakość życia, samopoczucie i ogólną satysfakcję [12]. Dążmy więc do tego tym bardziej, że spokój to ukojenie. Jeśli będziemy odczuwali go w innych obszarach życia łatwiej będzie nad nimi zapanować. Co się z tym wiąże – bardziej uporządkowany świat i przede wszystkim, prosty. Wiedząc, jak gonienie za światem wpływa też negatywnie na zdrowie, co sprawia, że ono podupada powinno się tym bardziej być wyczulonym i ostrożnym. Praca nie powinna być numerem jest. Wtedy łatwo zapomnieć o tym, co się w życiu liczy. Rodzina, zdrowie, przede wszystkim swoje. Jeśli sami się zatracimy w tym, konsekwencje mogą być poważne. Zadbajmy o siebie już dziś! 

Natalia Tatarczuch
Socjolog&Coach

Zapraszamy także do przeczytania podobnych tematycznie artykułów:

• Jak przetworzona żywność wpływa na nasze zdrowie
• Przedawkowanie witamin – objawy, skutki uboczne i zagrożenia
• Jak poprawić pamięć i koncentrację? Sprawdzone metody

Przypisy

1. P. L. Hewitt, G. L. Flett, Perfectionism in the self and social contexts: Conceptualization, assessment, and association with psychopathology, Journal of Personality and Social Psychology, 1991, 60(3), 456-470.
2. A. Frąszczak, Pracoholizm, [w:] M. Strykowska (red.), Współczesne organizacje – wyzwania i zagrożenia. Perspektywa psychologiczna, Poznań 2002, s. 211-234.
3. A. S. Patel, M. C. Bowler, J. L. Bowler, S. A. Methe,  A meta-analysis of workaholism, International Journal of Business and Management, 2012, 7, 2-17.
4. C. S. Andreassen, M. D. Griffiths, R. Sinha, J. Hetland, S. Pallesen, The relationships between workaholism and symptoms of psychiatric disorders: A large-scale cross-sectional study, PLoS ONE, 2016, 11(5).
5. M. A. Clark, A. M. Lelchook, M. L. Taylor, Beyond the Big Five: How narcissism, perfectionism, and dispositional affect relate to workaholism, Personality and Individual Differences, 2010, 48, 786-791.
6. K. Wojdyło, Charakterystyka problemu uzależnienia od pracy w świetle dotychczasowych badań, Nowiny Psychologiczne, 2003, 3, 33-50.
7. B. E. Robinson, J. J. Carroll, C. Flowers, Marital Estrangement, Positive Affect, and Locus of Control among Spouses of Workaholics and Spouses of Nonworkaholics: A National Study, American Journal of Family Therapy, 2001, 5, 397-410.
8. C. Sadowska-Snarska, Godzenie pracy z życiem rodzinnym – aspekt implementacyjny w wymiarze regionalnym, Białystok 2015.
9. R. L. Kahn, D. M. Wolfe, R. P. Quinn, J. D. Snoek, R. A. Rosenthal, Organizational Stress: Studies in Role Conflict and Ambiguity, Wiley1964.
10. T. Piecuch, E. Szczygieł, Work-Life Balance w teorii i praktyce funkcjonowania współczesnych przedsiębiorstw, Rzeszów 2019.
11. Tamże
12. B. Kolny, Implikacje Work-Life Balance dla zagospodarowania i zwiększenia ilości czasu wolnego pracownika, [w:] J. Witek, B. Wankiewicz, Z. Patora-Wysocka (Red.), Współczesne wyzwania rynku pracy, s. 145-156.